Wtorek, 29 stycznia 2008, 23:22

Reidar Andersen – skoczek z cienia...

[strona=1]


Artykuem o Reidarze Andersenie z Norwegii rozpoczynam nowy cykl o mistrzach skoczni. Zaczynamy od lat 20. i 30.

Skd tytu tego tekstu o jednym z najsynniejszych skoczkw norweskich? W zrealizowanym niedawno filmie dokumentalnym "Legendy norweskiego narciarstwa", crka Reidara Andersena powiedziaa midzy innymi: - Mj ojciec by wietnym skoczkiem, ale zawsze pozostawa w cieniu kariery i wynikw Birgera Ruuda z Kongsbergu. Zarwno w czasie kariery sportowej, jak i po jej zakoczeniu. Reidar, "najelegantszy skoczek narciarski wiata", jak pisa o nim Stanisaw Marusarz, urodzi si 20 kwietna 1911 r., a zmar w 1991 r. By to jeden z najlepiej i najdalej skaczcych skoczkw narciarskich wiata lat 30. - Andersen nalea do najadniej ldujcych skoczkw lat trzydziestych. Potrafi jakby wyprzedzi telemark, przez co ldowa bardzo mikko i elegancko - wspomina skoki Reidara zawodnik zakopiaskiej "Wisy", olimpijczyk z 1936 r., Marian Woyna-Orlewicz. W 1930 r. zdoby wicemistrzostwo wiata z Oslo, za swoim rodakiem Gunnarem Andersenem. Reidar odda skoki na 57,5 i 50 m. Czwarty skoczek M, "FIS Races" w Oberhofie (1931). Wicemistrz wiata ze skoczni w Szczyrbskim Jeziorze, za Birgerem Ruudem. Reidar skoczy wtedy 59,5 i 55,5 m i z not 228,9 pkt by drugi, wywalczajc srebrn nieynk FIS. Brzowy medalista olimpijski z Garmisch-Partenkirchen (1936), gdzie po skokach na 74 i 75 m z not 228,9 pkt. wywalczy olimpijski brz. Wicemistrz wiata z Chamonix (1937), za Ruudem. Skoczy wtedy 60 i 65 m. A wic faktycznie pozosta zawsze nieco w cieniu wynikw Birgera, chocia obaj przyjanili si. W Lahti na M FIS (1938) by pity, to by ostatni w jego karierze wany start sportowy. Pewn anegdot, dotyczc Reidara opowiedzia mi Marian Woyna-Orlewicz, zakopiaczyk, olimpijczyk z 1936 r., take skoczek, biegacz i kombinator norweski: - Reidar by bardzo przystojnym mczyzn i wiele kobiet si w nim kochao. Otrzymywa w zwizku z tym wiele listw. Ale na ulicy, gdzie mieszka byo kilkunastu Andersenw, wic list z pozdrowieniami, wdrowa od jednego Reidara do drugiego, zanim trafi do tego waciwego.

Planica 17. marca 1935 - pobili si dwaj grale...
Planica leca niedaleko Gr Dynarskich znalaza si na mapie chyba tylko dlatego, ePamitki po norweskich skoczkach, w tym i Reidarze, znajduj si w Muzeum narciarstwa w Kongsbergu, fot. Kongsberg Ski Museum. bya tam najwiksza skocznia na wiecie. Poza niewielkim schroniskiem nie zauwayem w Planicy adnych zabudowa i ani jednej chaupy. Jak okiem sign rozcigay si same ki i lasy.1

Tak rozpoczyna sw opowie o planickiej skoczni Stanisaw Marusarz. Jeden z najbardziej pasjonujcych pojedynkw w skokach narciarskich i w ogle w swej narciarskiej karierze stoczy Stanisaw Marusarz z Norwegami, zwaszcza z Reidarem Andersenem, na "mamucie" w Planicy w roku 1935. Ale zanim do tego przejdziemy, przypomnijmy histori skoczni w Planicy, obecnie najwikszej na wiecie. W latach 30 - tych przepisy Federacji Narciarskiej FIS dopuszczay skoki do 70 m, ale wanie w Planicy w Sowenii wybudowano skoczni, nazwan potem z racji osiganych na niej wielkich odlegoci skoczni "mamuci". Twrcami skoczni byli: in. Stanko Blaudek i Ivan Roman2. Otwarcie planickiego "mamuta" miao miejsce 4. lutego 1934 r. Na pierwszym konkursie skokw skakali jugosowiascy zawodnicy: midzy innymi Bogo Sramel, Isteni, Zupan, Decman, oraz dwch skoczkw spoza Jugosawii: Norweg Jahr, ktry by trenerem jugosowiaskich skoczkw, i Niemiec Hunger. Skoczkowie w otwierajcym konkursie osigali skoki w granicach 50 metrw. Mistrzami skokw narciarskich byli w tym okresie Norwegowie i wanie ich zaproszono do Planicy z zamiarem bicia rekordu wiata. Przyjechali: Sigmund i Birger Ruudowie, Sorensen, Swerre UrNorweg w locie na Planicy po rekord wiata 99 m, fot. album Planica 1979dahl i Austriak Gregor Hll. Na konkursie rozegranym w dniach od 23 do 26 marca 1934 r. najdalej skoczy Sigmund Ruud, ktry wyldowa na 95 metrze planickiej skoczni, co byoby nowym rekordem wiata, ale skoku nie usta. Jego brat, Birger, skoczy bliej, ale usta skok o dugoci 92 metrw. Drugi by Norweg Johansson - 89 metrw, trzeci Sigmund Ruud ze skokiem o dugoci 87 m. Bracia Ruudowie ju po konkursie twierdzili, e na planickiej skoczni mona skoczy ponad 100 m. Sigmund Ruud w wywiadzie dla jednej ze szwajcarskich gazet stwierdzi, e "80-metrowy skok w Planicy to tak jak 40-metrowy skok na maej skoczni"3. Podkrelali e zeskok skoczni zbliony by do ideau. Kolejny wielki konkurs w Planicy mia miejsce 17 marca 1935 r. i wzia w nim udzia czowka wiatowego narciarstwa klasycznego, w tym dwch polskich skoczkw: Bronisaw Czech i Stanisaw Marusarz. W zbiorach Izby Bronisawa Czecha w Zakopanem znajduje si list Bronka do siostry Stanisawy:

Kochana Stasiu! Mwi Ci, skocznia pierwsza klasa. Skoczyem ju dwa razy (67 i 73 m). Staszek kosi jak diabli, dzi skoczy 91 m, a Reidar 93 m. Zreszt wyniki bdziesz miaa. Bawimy si doskonale. Jugosowianie s szalenie gocinni, chc tylko 100 m. Pozdrw wszystkich. Ciebie ciskam. Bronek.

 



1St. Marusarz, Na skoczniach Polski i wiata, s. 53.
2Dane z ksiki o Planicy: Drago Ulaga, Stane Urek, Marko Roman, Planica, Ljubljana 1979, ze zbiorw p. Magdaleny Marusarz-Gdek.
3Wypowied Sigmunda Ruuda o skoczni w Planicy w: "Sport" z 9 kwietnia 1934 r.
[strona=2]

W konkursie wzio udzia 46 zaproszonych skoczkw z 6 pastw. Jadc pocigiem do Planicy Marusarz spotka ca grup najlepszych Norwegw: Uhlanda - rekordzist wiata z Ponte di Legno, gdzie skoczy 101 metrw (ale z upadkiem), Reidara Andersena, ktry w tym samym roku zwyciy na mistrzostwach Polski w Zakopanem. Po przybyciu wikszo zawodnikw posza spa, ale Marusarza ncia myl, by chocia obejrze skoczni i zjecha na nartach po jej zeskoku. Dlatego wymkn si z hotelu i spotka in. Bloudka, konstruktStanisaw Marusarz z Norwegami (1935 r.), Reidar 2 od prawej, fot. ze zbiorw Stanisawa Marusarzaora skoczni. Ten zaznajomi go z histori i moliwociami planickiej skoczni. Punkt krytyczny skoczni wynosi 85 metrw, ale in. Bloudek stwierdzi, e na "jego" skoczni moliwe s skoki w granicach "setki". Wtedy te Stanisaw Marusarz postanowi skoczy na planickim "mamucie". Swj pierwszy skok na tak duej skoczni wspomina po latach i nazwa go wielkim przeyciem:

...inynier Bloudek, ktry ulokowa si na trybunie, aby stamtd ledzi mj skok, zacz nagle co krzycze i gwatownie macha rk. Sytuacja wyjania si, gdy na wiey zjawi si jeden z robotnikw, ktry przekaza mi prob inyniera, aby pierwszy skok odda z niszego rozbiegu. Zaprotestowaem. Skok z tej wysokoci wcale nie wydawa mi si niebezpieczny. Inynier wreszcie ustpi. Ruszyem na podbj rekordu yciowego, ktry dotychczas wynosi siedemdziesit cztery metry i by ustanowiony przed czterema laty w Ponte di Legno. Szybko na rozbiegu bya szalona. Dochodzia chyba do stu kilometrw na godzin. Supki w oszalowaniu rozbiegu byskawicznie uciekay, oczy zachodziy zami. W uszach wista wiatr. Uwaga: prg! Mocne wybicie. Rozpostarem rce, odprowadziem zwarte nogi do tyu i poszybowaem w powietrzu wychylony daleko do przodu, rozkoszujc si cudownym lotem, ktry chciaoby si przeduy w nieskoczono, ale zeskok zblia si nieubaganie. Narty pokonuj ostatnie dziesitki metrw w przestrzeni. Po chwili charakterystyczne klapnicie desek o nieg. Lduj pewnie bez najmniejszego wstrzsu, tak bezbdnie rozwizany by zeskok. Poczuem tylko lekki bl w kontuzjowanej stopie. Ale to niewane. Wane byo to, o czym za chwil dowiedziaem si od jugosowiaskiego inyniera, przekroczyem osiemdziesit metrw! A Planica na zawodach w dniu 17 marca 1935 r., fot. album Planica 1979wic rekord yciowy pobity!4.

Po skoku Marusarz poegna inyniera Bloudka i poszed do schroniska, gdzie podczas kolacji Norwegowie mieli do niego pretensje, e skaka bez nich. Trening przed zawodami na planickim „mamucie trwa pene trzy dni i Marusarz skaka dalej od innych o 2 - 3 metry, co wywoao sensacj. Norwegowie codziennie dzwonili do Oslo, do siedziby Norweskiego Zwizku Narciarskiego, informujc o sensacyjnej formie Polaka. W dniu skokw wok skoczni zaroio si od ludzi. Niestety z konkursu nagle wycofali si Norwegowie, twierdzc, e Zwizek Narciarski zabrania im skokw powyej 80 metrw. Marusarz zwyciy w otwartym konkursie skokw, ustanawiajc nowy rekord wiata (oficjalny) - 87, 5 metra, co byo sensacj nie lada, tym bardziej, e pokona znakomitego Szwajcara Marcela Raymonda i wielu innych dobrych skoczkw.

Wyniki otwartego konkursu skokw w Planicy w dniu 17 III 1935 r.
LpZawodnikKrajNota
1Stanisaw MarusarzPolska326,1pkt
2Anton BartonCzechosowacja312,9pkt
3Marcel RaymondSzwajcaria304,6pkt
4BorterSzwecja298,9pkt
5Bronisaw CzechPolska285,3pkt

Nagle, ku zdumieniu Marusarza, Norwegowie zgosili ch pobicia nowego rekordu skoczni! Bya to prba nieoficjalna, ju poza konkursem, ale organizatorzy zgodzili si. Norwegowie ruszyli na rozbieg skoczni. Najlepszy z nich by Reidar Andersen, ktry rozpocz fascynujc walk na dugo lotu z Polakiem. Oto jej przebieg.

Podniecenie publicznoci i gorczka Norwegw udzieliy si rwnie mnie. Ale to tylko dopingowao. Ruszyem w d rozbiegu. Na progu wyoyem si daleko do przodu. po spokojnym locie wyldowaem pewnie na 93 metrze. A wic odsadziem Norwega o dwa metry! Publiczno rozszalaa si na dobre. Okrzykom nie byo koca. Skandowano moje nazwisko. Na wybiegu spostrzegem Andersena, ktry nie dajc za wygran bieg kusem w kierunku wiey rozbiegowej. Bardzo zmczony podreptaem powoli za nim. A nu trzeba bdzie jeszcze raz skaka5.

 


 


4St. Marusarz, Na skoczniach Polski i wiata, s. 54.
5Ibidem, s. 56.
[strona=3]
Tak wic, w pierwszej serii Andersen skoczy 91 m, Marusarz 93 m i zbliy si do rekordu Birgera Ruuda, ale jak wida, Norweg walczy dalej. Druga seria: Andersen: 94 m, a zmczony konkursem Marusarz jeszcze raz wychodzi na rozbieg "mamuta" i rusza w d.

A wic sympatyczny Norweg pobi mnie o metr. Postanowiem za wszelk cen rozstrzygn t walk na swoj korzy. Z now wol zwycistwa wychodziem na rozbieg. Najdramatyczniejszy chyba w moim yciu pojedynek na skoczni zblia si do punktu kulminacyjnego... Z emocji zamaro mi na chwil serce. U stp "mamuta" pitnacie tysicy kibicw narciarskich czekao na mj skok. Zapewne kady z nich oczekiwa z upragnieniem na setk. Jazda! W szalonym tempie sunem po rynnie rozbiegu... Odbiem si normalnie i wyldowaem pewnie na zeskoku, odczuwajc lekki wstrzs. Napicie mini brzucha przy ldowaniu byo tak wielkie, e - jak pniej stwierdziem - puciy guziki u spodni, a sztyft w sprzczce od paska przerwa dwie dziurki. Byem pewny, e osignem daleko lepszy skok od poprzedniego. Po chwili spiker ogosi : - Stanisaw Marusarz skoczy 97 metrw!6 Jest to najduszy ustany skok wiata! Na te sowa entuzjazm publicznoci zmieni si w jeden potny, dugo nie milkncy huragan braw i oklaskw7.
Reidar w stylowym skoku na
Reidar Andersen nie da jednak za wygran po raz wtry, wspi si na skoczni i skoczy 99 metrw, co byo nowym, chocia nieoficjalnym rekordem wiata. Marusarz zmczony dodatkowymi skokami w konkursie da za wygran, tym bardziej e robio si ciemno, a zeskok skoczni zacz pokrywa si lodem. Skok w takich warunkach mg si skoczy upadkiem dla zmczonego picioma skokami zawodnika. Mimo to przez chwil rekord wiata, 95 metrw, nalea do polskiego skoczka. Skok na 97 m Marusarza figuruje tylko w 2 rdach, ale wykluczy go nie moemy. "Z Planicy przywiozem trzy puchary, czyli mwic gwar sportow "garnki" - za rekord wiata, za pierwsze miejsce w otwartym konkursie skokw i za najadniejszy skok dnia"8- tak skoki na Bloudkowej Velikance w Planicy wspomina "krl polskich nart".

Rekordzista skoczni w Holmenkollen i Krokwi...
Andersen by take rekordzist skoczni w Holmenkollen z 1930 r., skoczy wtedy 52 m. Trzykrotny zwycizca wielkich midzynarodowych zawodw w Holmenkollen (1936, 1937, 1938). Rekordzista skoczni na Krokwi w Zakopanem. Stao si to na Mistrzostwach Polski w 1935 r. Norweski skoczek osign wtedy 76 m. 17. marca 1935 r. po pasjonujcej walce z Polakiem, Stanisawem Marusarzem, ustanowi rekord wiata na "mamuciej" skoczni w Planicy. Usta wtedy skok na 99 metrw. Polak skoczy 95 m, co przez kilkanacie lat byo rekordem Polski. Reidar nalea do najlepiej skaczcych zawodnikw lat 30. Po zakoczeniu kariery sportowej pracowa z norweskimi skoczkami, ale krtko. Nie pozosta w sporcie tak jak Ruud. Pojechali razem do Planicy na loty. Zdjcie umiechnitego Reidara znajduje si w Muzeum Narciarstwa w Oslo, i takim pozostanie Reidar w naszej pamici - elegancki, zawsze umiechnity, mimo, e... nieco w cieniu kolegi. Czasami jednak tak jest w yciu.

Wyniki sportowe - najwaniejsze: olimpijczyk, 1936 - Garmisch-Partenkirchen - 3. skoki, Mistrzostwa wiata FIS: 1930 - Oslo/ Holmenkollen - 2. skoki, 1931 Oberhof - 2. skoki, 1935 Szczyrbskie Jezioro - 2., 1937 - Chamonix 2. 5. medali na ZIO i M FIS.

Wojciech Szatkowski
Muzeum Tatrzaskie im. Dra Tytusa Chaubiskiego

www.muzeumtatrzanskie.pl

 


 


6Z ksigi rekordw planickiej skoczni wynika, e St. Marusarz osign 95 m, natomiast wynik 97 m jest podawany tylko w kilku publikacjach, ale naley raczej wierzy w rzetelno kroniki z Planicy. Jednak tak po prostu nie moemy zabra Marusarzowi drugiego rekordu wiata. T spraw zajmuje si Mario Koli z Chorwacji, ktry "porzdkuje" rekordy wiata w dugoci skoku FIS - przyp. W.S.
7S. Marusarz, Na skoczniach..., s. 58.
8Ibidem, s. 58

Wojciech Szatkowski, rdo: Informacja wasna
ogldalno: (29091) ilo komentarzy: (15)

Dyskusja do wiadomoci

PROSTY ZAGNIEDONY
Puchar
wiata
Puchar
Kontyn.
FIS
Cup
P
Pa
PK
Pa
FIS
Cup Pa
Najbliszy konkurs:
Notodden HS100
15.12.2017
Aktualna klasyfikacja PK Pa:
Lp.ZawodnikKrajPunkty
1.PAGNIER JosephineFrancja200
2.GOERLICH LuisaNiemcy160
3.HESSLER PaulineNiemcy110
4.MAIR SophieAustria95
5.ERNST GianinaNiemcy80
19.TWARDOSZ AnnaPolska23
Pena klasyfikacja..»
Kroppa
2000-2017 skijumping.pl
Wszelkie prawa zastrzeone.
Poltyka cookies
Skijumping.pl